جاوا سالها یکی از محبوبترین زبانهای برنامهنویسی دنیا بوده و هنوز هم در توسعه نرمافزارهای سازمانی، برنامههای اندرویدی و بسیاری از سیستمهای بزرگ نقش مهمی دارد. اما با بزرگتر شدن پروژهها، بسیاری از توسعهدهندگان به دنبال زبانی بودند که همان قدرت و سازگاری جاوا را داشته باشد، اما کدنویسی با آن سادهتر، خواناتر و کمخطاتر باشد.
پاسخ این نیاز، زبانی به نام کاتلین بود، زبانی که توسط شرکت JetBrains توسعه یافت و با حفظ سازگاری کامل با جاوا، امکانات مدرنتری مانند Null Safety ،Type Inference و Coroutines را در اختیار برنامهنویسان قرار داد. نقطه عطف محبوبیت کاتلین نیز زمانی بود که گوگل در سال ۲۰۱۷ آن را بهعنوان یکی از زبانهای رسمی توسعه اندروید معرفی کرد.
امروزه Kotlin تنها یک جایگزین برای جاوا نیست. این زبان علاوه بر توسعه اپلیکیشنهای اندرویدی، در توسعه Backend، برنامههای دسکتاپ و حتی پروژههای چندسکویی (Multiplatform) نیز کاربرد گستردهای پیدا کرده است.
در این مطلب با زبان برنامهنویسی Kotlin، دلایل شکلگیری آن، مهمترین ویژگیها، کاربردها و تفاوتهای آن با جاوا آشنا میشویم تا بهتر بتوانید تصمیم بگیرید آیا این زبان برای پروژهها و مسیر یادگیری شما انتخاب مناسبی است یا خیر.
کاتلین چیست؟
Kotlin یک زبان برنامهنویسی متنباز، شیگرا و دارای ویژگیهای برنامهنویسی تابعی (Functional Programming) است که توسط شرکت JetBrains توسعه داده شده است. این زبان به گونهای طراحی شده که توسعه نرمافزار را سادهتر، ایمنتر و خواناتر کند، بدون اینکه سازگاری خود را با اکوسیستم جاوا از دست بدهد.
یکی از مهمترین ویژگیهای Kotlin این است که روی Java Virtual Machine (JVM) اجرا میشود. این موضوع باعث میشود برنامههای نوشتهشده با Kotlin بتوانند از کتابخانهها، فریمورکها و ابزارهای موجود در دنیای جاوا استفاده کنند. همچنین، توسعهدهندگان میتوانند در یک پروژه، کدهای Java و Kotlin را در کنار یکدیگر به کار ببرند.
نگاهی کوتاه به تاریخچه Kotlin
توسعه Kotlin از سال ۲۰۱۰ توسط شرکت JetBrains آغاز شد. هدف این شرکت، طراحی زبانی بود که بسیاری از محدودیتها و پیچیدگیهای جاوا را برطرف کند، اما همچنان با آن سازگار باقی بماند.
در سال ۲۰۱۶ نسخه ۱.۰ این زبان منتشر شد و تنها یک سال بعد، گوگل در کنفرانس Google I/O 2017 اعلام کرد که کاتلین بهصورت رسمی برای توسعه اپلیکیشنهای اندروید پشتیبانی میشود. این تصمیم نقش مهمی در افزایش محبوبیت کاتلین داشت و باعث شد بسیاری از پروژههای جدید اندرویدی به سمت این زبان حرکت کنند.
Kotlin فقط برای اندروید نیست
اگرچه Kotlin بیشتر با توسعه اندروید شناخته میشود، اما کاربردهای آن به این حوزه محدود نمیشود. این زبان در زمینههای مختلفی قابل استفاده است، از جمله:
- توسعه اپلیکیشنهای اندروید
- توسعه Backend با فریمورکهایی مانند Spring Boot و Ktor
- توسعه برنامههای دسکتاپ
- توسعه وب
- ساخت برنامههای چندسکویی (Kotlin Multiplatform)
همین انعطافپذیری باعث شده است که Kotlin به یکی از زبانهای مهم اکوسیستم JVM تبدیل شود و هر ساله توسعهدهندگان بیشتری آن را برای پروژههای خود انتخاب کنند.
چرا Kotlin به وجود آمد؟
با وجود محبوبیت و پایداری جاوا، بسیاری از توسعهدهندگان معتقد بودند که این زبان در برخی زمینهها بیش از حد پرحجم و قدیمی شده است. نوشتن کدهای تکراری، مدیریت دشوار مقدارهای null و نبود برخی قابلیتهای مدرن، باعث میشد توسعه و نگهداری پروژههای بزرگ زمانبرتر و مستعد خطا باشد.
شرکت JetBrains با در نظر گرفتن همین چالشها، Kotlin را طراحی کرد، زبانی که بتواند تجربه برنامهنویسی را بهبود دهد، بدون اینکه توسعهدهندگان مجبور شوند از اکوسیستم قدرتمند جاوا فاصله بگیرند.
کاهش کدهای تکراری (Boilerplate Code)
یکی از انتقادهای رایج به جاوا، نیاز به نوشتن حجم زیادی از کد برای انجام کارهای ساده است.
برای مثال، در جاوا برای یک کلاس ساده معمولاً باید مواردی مانند Getter ،Setter، سازنده (Constructor)، متدهای equals() ،hashCode() و toString() را نیز پیادهسازی کنید.
در Kotlin بسیاری از این موارد بهصورت خودکار تولید میشوند یا با چند خط کد قابل انجام هستند. این موضوع باعث میشود کدها کوتاهتر، خواناتر و نگهداری آنها آسانتر شود.
افزایش ایمنی در برابر خطاهای رایج
یکی از رایجترین خطاها در برنامههای جاوا، NullPointerException است، خطایی که هنگام دسترسی به یک مقدار null رخ میدهد.
Kotlin با معرفی سیستم Null Safety این مشکل را تا حد زیادی در زمان کامپایل شناسایی میکند و توسعهدهنده را مجبور میکند وضعیت مقادیر قابل تهی (Nullable) را بهصورت صریح مدیریت کند. در نتیجه، بسیاری از خطاهایی که قبلا در زمان اجرای برنامه ظاهر میشدند، پیش از اجرای برنامه شناسایی میشوند.
خوانایی بیشتر
Kotlin تلاش میکند کدها تا حد امکان ساده و قابل فهم باشند. حذف بخشهای اضافی، استفاده از قابلیتهایی مانند Type Inference و ارائه سینتکس روانتر باعث میشود توسعهدهندگان بتوانند منطق برنامه را با خطوط کمتری بیان کنند.
کد خواناتر نهتنها توسعه را سریعتر میکند، بلکه بررسی، نگهداری و همکاری تیمی را نیز آسانتر خواهد کرد.
سازگاری کامل با جاوا
یکی از مهمترین اهداف Kotlin این بود که توسعهدهندگان مجبور نباشند برای استفاده از یک زبان جدید، پروژههای قدیمی خود را کنار بگذارند.
به همین دلیل، Kotlin بهگونهای طراحی شد که بتواند در کنار جاوا کار کند. در یک پروژه میتوان همزمان فایلهای Java و Kotlin داشت و کلاسهای نوشتهشده در هر دو زبان بدون مشکل از یکدیگر استفاده کنند. این سازگاری، مهاجرت تدریجی از Java به Kotlin را بسیار سادهتر کرده است.
مهمترین ویژگیهای کاتلین
محبوبیت Kotlin تنها به دلیل سازگاری آن با جاوا نیست. این زبان مجموعهای از قابلیتهای مدرن را در اختیار توسعهدهندگان قرار میدهد که باعث میشوند کدنویسی سادهتر، ایمنتر و کارآمدتر باشد. در ادامه با برخی از مهمترین ویژگیهای Kotlin آشنا میشویم.
Null Safety
یکی از شناختهشدهترین قابلیتهای کاتلین، Null Safety است.
در Kotlin، متغیرها بهصورت پیشفرض نمیتوانند مقدار null داشته باشند. اگر بخواهید متغیری را Nullable تعریف کنید، باید این موضوع را بهطور صریح مشخص کنید.
برای مثال:
var name: String = "Sara"
var nickname: String? = null
این ویژگی باعث میشود بسیاری از خطاهای ناشی از دسترسی به مقدار null، قبل از اجرای برنامه و در زمان کامپایل شناسایی شوند.
Type Inference
در بسیاری از موارد، Kotlin میتواند نوع متغیر را بهصورت خودکار تشخیص دهد و نیازی به نوشتن آن توسط برنامهنویس نیست.
برای مثال:
val age = 25
کامپایلر بهطور خودکار تشخیص میدهد که age از نوع Int است. این قابلیت باعث میشود کدها کوتاهتر و خواناتر شوند.
Data Class
در بسیاری از برنامهها، کلاسهایی وجود دارند که فقط برای نگهداری داده استفاده میشوند.
در Kotlin میتوان این نوع کلاسها را با استفاده از data class تنها در یک خط تعریف کرد:
data class User(
val name: String,
val age: Int
)
کامپایلر بهطور خودکار متدهایی مانند equals() ،hashCode() ،toString() و copy() را تولید میکند و دیگر نیازی به نوشتن دستی آنها نیست.
Extension Functions
یکی از قابلیتهای جذاب کاتلین، امکان اضافه کردن تابع به کلاسهای موجود بدون تغییر کد اصلی آنها است.
برای مثال:
fun String.firstLetter(): Char {
return this[0]
}
پس از تعریف این تابع، میتوان آن را مانند یک متد معمولی روی تمام رشتهها فراخوانی کرد. این ویژگی باعث میشود کدها تمیزتر و قابل استفاده مجدد باشند.
Smart Cast
در جاوا معمولا پس از بررسی نوع یک شیء، باید آن را بهصورت دستی Cast کنیم.
کاتلین این کار را در بسیاری از موارد بهطور خودکار انجام میدهد.
برای مثال:
if (obj is String) {
println(obj.length)
}
پس از بررسی شرط، Kotlin متوجه میشود که obj از نوع String است و دیگر نیازی به Cast دستی وجود ندارد.
Coroutines
یکی از مهمترین قابلیتهای کاتلین، Coroutines است که برای انجام عملیات ناهمزمان (Asynchronous) طراحی شده است.
با استفاده از Coroutines میتوان عملیاتهایی مانند:
- دریافت اطلاعات از API
- خواندن فایلها
- اجرای کارهای طولانی
را بدون مسدود کردن Thread اصلی انجام داد. این ویژگی بهویژه در توسعه اپلیکیشنهای اندروید و برنامههای Backend کاربرد فراوانی دارد.
سازگاری کامل با Java
Kotlin بهگونهای طراحی شده است که بتواند بدون مشکل با کدهای Java همکاری کند.
برای مثال، در یک پروژه میتوان:
- کلاسهای Java را در Kotlin فراخوانی کرد.
- کلاسهای Kotlin را در Java استفاده کرد.
- از کتابخانههای جاوا بدون نیاز به تغییر استفاده کرد.
این سازگاری باعث شده است مهاجرت به Kotlin تدریجی و کمهزینه باشد و توسعهدهندگان بتوانند از سرمایهگذاریهای قبلی خود در اکوسیستم Java همچنان استفاده کنند.
کاتلین در چه حوزههایی استفاده میشود؟
اگرچه کاتلین بیشتر بهعنوان زبان رسمی توسعه اندروید شناخته میشود، اما کاربردهای آن به این حوزه محدود نیست. به لطف سازگاری با JVM و توسعه ابزارهای جدید، Kotlin امروزه در بخشهای مختلف توسعه نرمافزار مورد استفاده قرار میگیرد.
توسعه اپلیکیشنهای اندروید
مهمترین و شناختهشدهترین کاربرد کاتلین، توسعه اپلیکیشنهای اندرویدی است.
پس از اینکه گوگل در سال ۲۰۱۷ پشتیبانی رسمی از کاتلین را اعلام کرد، بسیاری از پروژههای جدید اندرویدی به این زبان مهاجرت کردند. امروزه بسیاری از نمونهکدها، مستندات و کتابخانههای جدید اندروید نیز با Kotlin ارائه میشوند.
استفاده از Kotlin در اندروید مزایایی مانند:
- کدنویسی کمتر
- مدیریت بهتر خطاهای
null - توسعه آسانتر رابط کاربری
- پشتیبانی کامل از Jetpack و Jetpack Compose
را به همراه دارد.
توسعه Backend
Kotlin تنها برای برنامههای موبایل نیست. این زبان در توسعه سرویسهای سمت سرور نیز کاربرد گستردهای پیدا کرده است.
از جمله فریمورکهای محبوب برای Backend با Kotlin میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- Spring Boot
- Ktor
به دلیل خوانایی بالا و سازگاری کامل با اکوسیستم Java، بسیاری از شرکتها از Kotlin برای توسعه APIها، میکروسرویسها و برنامههای سازمانی استفاده میکنند.
توسعه وب
Kotlin امکان توسعه برنامههای وب را نیز فراهم میکند.
برای مثال، با Kotlin/JS میتوان کد Kotlin را به JavaScript تبدیل کرد و در مرورگر اجرا نمود. این قابلیت به توسعهدهندگان اجازه میدهد بخشی از منطق برنامه را با یک زبان مشترک در سمت سرور و سمت کاربر پیادهسازی کنند.
توسعه چندسکویی (Kotlin Multiplatform)
یکی از جذابترین قابلیتهای کاتلین، Kotlin Multiplatform است.
با استفاده از این فناوری میتوان بخشی از کدهای مشترک را تنها یکبار نوشت و در چند پلتفرم مختلف استفاده کرد، از جمله:
- Android
- iOS
- Desktop
- Web
البته رابط کاربری هر پلتفرم همچنان بهصورت بومی (Native) توسعه داده میشود و تنها منطق مشترک برنامه بین آنها به اشتراک گذاشته میشود.
توسعه برنامههای دسکتاپ
Kotlin برای ساخت برنامههای دسکتاپ نیز قابل استفاده است.
با ابزارهایی مانند Compose for Desktop میتوان نرمافزارهایی برای ویندوز، لینوکس و macOS توسعه داد. این قابلیت بهویژه برای تیمهایی که پیشتر از Kotlin در پروژههای دیگر استفاده میکنند، مزیت مهمی محسوب میشود.
امروزه Kotlin از یک زبان مخصوص توسعه اندروید فراتر رفته و به گزینهای مناسب برای توسعه انواع مختلف نرمافزار تبدیل شده است. همین تنوع کاربرد باعث شده است بسیاری از برنامهنویسان بتوانند با یادگیری یک زبان، در حوزههای مختلفی از توسعه نرمافزار فعالیت کنند.

مقایسه کاتلین و جاوا
از آنجا که Kotlin و Java هر دو روی JVM اجرا میشوند و میتوانند در یک پروژه کنار هم استفاده شوند، این سوال مطرح میشود که کدام یک انتخاب بهتری است. پاسخ این سوال به نیاز پروژه، تجربه تیم و اهداف توسعه بستگی دارد. در ادامه، مهمترین تفاوتهای این دو زبان را بررسی میکنیم.
خوانایی و حجم کد
یکی از بزرگترین مزایای Kotlin، سینتکس سادهتر و کدنویسی مختصرتر آن است. بسیاری از کارهایی که در Java به چندین خط کد نیاز دارند، در Kotlin با خطوط کمتری انجام میشوند.
این موضوع باعث میشود:
- کدها خواناتر باشند.
- توسعه سریعتر انجام شود.
- نگهداری پروژه در بلندمدت آسانتر شود.
در مقابل، Java معمولا کدهای طولانیتر و تکراریتری دارد، هرچند نسخههای جدید این زبان بسیاری از این محدودیتها را تا حدی کاهش دادهاند.
امنیت در برابر خطاها
Kotlin از ابتدا با تمرکز بر کاهش خطاهای رایج طراحی شده است. ویژگی Null Safety یکی از مهمترین نمونههای آن است که بسیاری از خطاهای مربوط به مقادیر null را قبل از اجرای برنامه شناسایی میکند.
در Java نیز میتوان این مشکلات را مدیریت کرد، اما مسئولیت آن بیشتر بر عهده برنامهنویس است.
عملکرد
از نظر عملکرد، تفاوت محسوسی بین Kotlin و Java وجود ندارد. هر دو به بایتکد JVM کامپایل میشوند و در بسیاری از پروژهها سرعت اجرای آنها بسیار نزدیک به یکدیگر است.
البته در برخی شرایط، مانند زمان کامپایل یا استفاده از بعضی قابلیتهای پیشرفته Kotlin، ممکن است تفاوتهای جزئی مشاهده شود، اما برای اکثر برنامههای کاربردی این اختلاف ناچیز است.
یادگیری
اگر با Java آشنایی داشته باشید، یادگیری Kotlin معمولا دشوار نخواهد بود. بسیاری از مفاهیم شیگرایی، کتابخانهها و ابزارهای توسعه در هر دو زبان مشترک هستند.
از سوی دیگر، برای افرادی که تازه برنامهنویسی را شروع کردهاند، سینتکس سادهتر Kotlin میتواند تجربه یادگیری روانتری ایجاد کند.
اکوسیستم و کتابخانهها
Java بیش از دو دهه سابقه توسعه دارد و یکی از بزرگترین اکوسیستمهای نرمافزاری دنیا را در اختیار دارد. هزاران کتابخانه، فریمورک و ابزار برای این زبان توسعه یافتهاند.
Kotlin اگرچه زبان جوانتری است، اما به دلیل سازگاری کامل با Java میتواند تقریبا از تمام این کتابخانهها و ابزارها استفاده کند. بنابراین، توسعهدهندگان Kotlin نیز از اکوسیستم گسترده Java بهرهمند میشوند.
سازگاری با پروژههای موجود
یکی از مهمترین نقاط قوت Kotlin این است که نیازی به بازنویسی پروژههای Java ندارد. میتوان بهتدریج فایلهای جدید را با Kotlin نوشت و در کنار کدهای Java از آنها استفاده کرد. این ویژگی باعث شده است بسیاری از شرکتها بدون ایجاد تغییرات اساسی، بهمرور زمان از Kotlin در پروژههای خود استفاده کنند.
مزایا و معایب Kotlin
مانند هر زبان برنامهنویسی دیگری، Kotlin نیز نقاط قوت و محدودیتهای خود را دارد. آشنایی با این موارد به شما کمک میکند با توجه به نیاز پروژه و تیم توسعه، انتخاب آگاهانهتری داشته باشید.
مزایای Kotlin
- کدنویسی مختصر و خوانا: Kotlin با حذف بسیاری از کدهای تکراری (Boilerplate)، توسعه نرمافزار را سریعتر و نگهداری کد را آسانتر میکند.
- ایمنی بیشتر در برابر خطاهای
null: قابلیت Null Safety باعث میشود بسیاری از خطاهای رایج پیش از اجرای برنامه و در زمان کامپایل شناسایی شوند. - سازگاری کامل با Java: میتوان از کتابخانهها و فریمورکهای جاوا در پروژههای Kotlin استفاده کرد و حتی فایلهای Java و Kotlin را در یک پروژه کنار هم نگه داشت.
- پشتیبانی رسمی گوگل برای توسعه اندروید: Kotlin زبان پیشنهادی گوگل برای توسعه اپلیکیشنهای اندرویدی است و ابزارها و کتابخانههای جدید اندروید معمولاً ابتدا برای Kotlin بهینه میشوند.
- قابلیتهای مدرن زبان: ویژگیهایی مانند Coroutines ،Extension Functions ،Data Class و Smart Cast باعث میشوند بسیاری از وظایف با کد کمتر و خواناتر انجام شوند.
- کاربرد در حوزههای مختلف: علاوه بر توسعه اندروید، Kotlin برای Backend، برنامههای دسکتاپ، وب و پروژههای چندسکویی نیز قابل استفاده است.
معایب Kotlin
- زمان کامپایل در برخی پروژهها: در برخی پروژههای بزرگ، زمان کامپایل Kotlin ممکن است نسبت به Java کمی بیشتر باشد، هرچند این تفاوت با بهبود ابزارها در سالهای اخیر کاهش یافته است.
- جامعه کاربری کوچکتر نسبت به Java: اگرچه Kotlin رشد سریعی داشته، اما هنوز از نظر تعداد توسعهدهندگان، منابع آموزشی و پروژههای قدیمی به گستردگی Java نیست.
- وابستگی برخی کتابخانهها به Java: بیشتر کتابخانههای اکوسیستم JVM با Kotlin سازگار هستند، اما برخی از آنها در ابتدا برای Java طراحی شدهاند و ممکن است تجربه استفاده از آنها در Kotlin کاملا ایدهآل نباشد.
- نیاز به یادگیری مفاهیم جدید: قابلیتهایی مانند Coroutines یا Extension Functions اگرچه قدرتمند هستند، اما برای برنامهنویسانی که تنها با Java کار کردهاند، ممکن است در ابتدا نیاز به زمان برای یادگیری داشته باشند.
چگونه Kotlin را یاد بگیریم؟
اگر با Java آشنا باشید، یادگیری Kotlin سریعتر خواهد بود، زیرا بسیاری از مفاهیم و کتابخانههای آن مشترک هستند. اما حتی اگر تازه وارد دنیای برنامهنویسی شدهاید، سینتکس ساده و مستندات مناسب Kotlin باعث میشود مسیر یادگیری آن نسبتا روان باشد.
در ادامه چند منبع و روش مناسب برای یادگیری Kotlin را معرفی میکنیم.
از مستندات رسمی شروع کنید
بهترین نقطه شروع، مستندات رسمی Kotlin است. این مستندات توسط تیم توسعهدهنده زبان نگهداری میشوند و تمام مفاهیم، از مقدماتی تا پیشرفته، همراه با مثال توضیح داده شدهاند.
در این مستندات میتوانید با مواردی مانند:
- سینتکس زبان
- شیءگرایی
- Coroutines
- Kotlin Multiplatform
- بهترین شیوههای برنامهنویسی
آشنا شوید.
با Kotlin Koans تمرین کنید
Kotlin Koans مجموعهای از تمرینهای تعاملی است که به شما کمک میکند مفاهیم Kotlin را بهصورت عملی یاد بگیرید. در این تمرینها باید بخشهای ناقص کد را کامل کنید یا مشکلات آن را برطرف کنید. این روش برای تثبیت مطالب بسیار موثر است.
اگر توسعه اندروید یاد میگیرید، از منابع رسمی گوگل استفاده کنید
گوگل مستندات، دورهها و نمونهپروژههای متعددی برای آموزش Kotlin در توسعه اندروید منتشر کرده است. اگر هدف شما ساخت اپلیکیشنهای اندرویدی است، این منابع یکی از بهترین گزینهها برای یادگیری محسوب میشوند.
پروژههای کوچک بسازید
مطالعه بهتنهایی کافی نیست. پس از یادگیری مفاهیم اولیه، سعی کنید پروژههای سادهای مانند موارد زیر ایجاد کنید:
- ماشینحساب
- برنامه مدیریت کارها (To-Do List)
- برنامه یادداشتبرداری
- اپلیکیشن آبوهوا با استفاده از API
- ابزارهای خط فرمان
این پروژهها باعث میشوند مفاهیم زبان را در عمل به کار بگیرید.
کدهای متنباز را مطالعه کنید
یکی از بهترین روشهای یادگیری، مشاهده کدهایی است که برنامهنویسان باتجربه نوشتهاند.
مطالعه پروژههای متنباز به شما کمک میکند:
- با ساختار پروژههای واقعی آشنا شوید.
- شیوه نامگذاری و سازماندهی کد را یاد بگیرید.
- الگوهای طراحی و بهترین شیوههای برنامهنویسی را در عمل ببینید.
یادگیری را به مفاهیم پیشرفته محدود نکنید
بسیاری از برنامهنویسان تازهکار تلاش میکنند خیلی زود سراغ موضوعات پیشرفتهای مانند Coroutines یا Multiplatform بروند. بهتر است ابتدا بر مفاهیم پایه، سینتکس زبان و اصول شیءگرایی مسلط شوید و سپس بهتدریج سراغ قابلیتهای پیشرفتهتر بروید.
در نهایت، بهترین راه یادگیری Kotlin مانند هر زبان برنامهنویسی دیگر، ترکیب مطالعه، تمرین و ساخت پروژههای واقعی است. هرچه بیشتر با این زبان کدنویسی کنید، با قابلیتها و الگوهای آن راحتتر خواهید شد و میتوانید از مزایای آن در پروژههای واقعی بهره ببرید.
جمعبندی
کاتلین زبانی مدرن در اکوسیستم JVM است که با هدف سادهتر و امنتر کردن توسعه نرمافزار طراحی شده است. سازگاری با Java، پشتیبانی گوگل از اندروید و قابلیتهایی مانند Null Safety و Coroutines، آن را به انتخابی محبوب برای توسعهدهندگان تبدیل کرده است.
اگر به دنبال زبانی خواناتر و مدرنتر برای توسعه اندروید یا پروژههای JVM هستید، Kotlin میتواند گزینه مناسبی باشد.
در حال دریافت نظرات از سرور، لطفا منتظر بمانید
در حال دریافت نظرات از سرور، لطفا منتظر بمانید